در نشست «نشر قرآن در جهان اسلام» مطرح شد؛
توانایی ناشران ایرانی برای کمک به کشورهای مسلمان در زمینه چاپ قرآن

گروه ادب: قائم‌مقام انجمن اسلامی ناشران در نشست «نشر قرآن و معارف قرآنی در جهان اسلام» که عصر روز گذشته در سالن اجلاس سران برگزار شد، از توانایی ناشران ایرانی برای کمک به کشورهای جهان اسلام در چاپ قرآن و نشر معارف قرآنی خبر داد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) نشست «نشر قرآن و معارف قرآنی در جهان اسلام» عصر روز گذشته یکشنبه ۳۰ خرداد در سالن اجلاس سران به دبیری حجت‌الاسلام و المسلمین «سیدمحمدباقر حجتی» برگزار شد.

حجتی در ابتدای این نشست در سخنانی در اشاره به کتاب‌های مقدس در طول تاریخ گفت: انجیل و توارت در تاریخ بسیار زیاد بود، در تاریخ صدها نوع انجیل داشتیم تا اینکه مسیحیان توافق کرده و ۴ انجیل را به رسمیت شناختند، اما مسلمانان همه یک قرآن دارند و قرآن در طول تاریخ از تحریف به دور مانده است، نشر قرآن از زمان پیامبر(ص) شروع شد. حضرت رسول پنجاه کاتب برای خود فراهم کردند که وقتی قرآن نازل شد به ثبت نیز برسد، بنابراین در زمان پیامبر صحیفه‌های بسیاری فراهم شد گذشته از آن عده‌ای بودند که قرآن را قرائت می‌کردند در طول تاریخ نزول کتب آسمانی چنین چیزی سابقه نداشت چرا که انجیل و توارت قرائت و کتابت نمی‌شد برای همین هم است که باقی نماندند. تنها کتاب جاوید که در گذر تاریخ باقی ماند، قرآن کریم است چرا که این دین باید باقی بماند و دین جاوید است تا قیامت.

وی ادامه داد: کتابی که ما می‌توانیم به آن اطمینان کامل داشته باشیم، قرآن کریم است در طول کوتاهی پیروان قرآن رو به ازدیاد گذاشتند و روز به روز بر پیروان این کتاب آسمانی افزوده شده و می‌شود، چند قرن دیگر شاهد خواهیم بود که جمعیت مسلمانان بر جمعیت تمامی پیروان ادیان فزونی خواهد یافت.

این استاد دانشگاه گفت: مسلمانان تلاش‌های بسیاری در فهم قرآن کریم انجام داده‌اند یکی از این تلاش‌ها، ترجمه قرآن کریم است که به صدها زبان دنیا انجام شده است؛ ترجمه‌های موفقی به انگلیسی، فرانسه، ایتالیا از قرآن کریم انجام شده است، خوشبختانه قرآن قوای فکر کسانی که مسلمان نیستند را نیز به خود مشغول کرده است. اگر حجم تحقیقات قرآنی را در آمریکا و غرب مشاهده کنیم، کمتر از تحقیقات قرآنی مسلمانان نیست و این نشان‌دهنده حقانیت قرآن است. هم‌‌چنین هیچ کتابی در جهان به اندازه قرآن منتشر نشده است.

در ادامه این نشست «یاسین علی محمد» از آفریقای جنوبی در سخنانی با اشاره به ترجمه قرآن کریم افزود: قرآن کریم کلام خداوند است، قرآن کریم را نمی‌توان ترجمه و تقلید کرد به دلیل تقدس و ماهیت الهی قرآن مسلمانان در قرون مختلف در برابر ترجمه قرآن کریم مقاومت کردند. بر این اساس تعجب‌انگیز نیست که اولین ترجمه قرآن توسط یک غیرمسلمان صورت گرفته باشد آن هم به زبان لاتین. «رابرت کتنسی» از طرف پیتر مقدس مأمور به انجام این کار شده بود، این ترجمه در قرن ۱۱ منتشر شد و متأسفانه کاملاً جانبدارانه بود. در ادامه این ترجمه لاتین مبنایی شد برای ترجمه‌های دیگری که از قرآن انجام گرفت.

وی گفت: در مقدمه دومین ترجمه لاتین نیز درباره جایگاه قرآن سخن گفته می‌شود و با هدف از بین بردن اعتبار اسلام، تصویر بسیار منفی از دین اسلام را ارائه می‌کند.

علی‌محمد تصریح کرد: نخستین ترجمه قرآن کریم به زبان انگلیسی با عنوان «القرآن المحمد» نیز ترجمه‌ای جانبدارانه بود و میراث حضرت محمد(ص) را کتابی خطرناک برای بشریت معرفی کرد. اما «یوسف‌علی» ترجمه‌ای از قرآن همراه با تفسیر ارائه کرد که در نوع خود ترجمه‌ای وفادارنه از قرآن به شمار می‌آمد. این ترجمه دارای پاورقی و مبتنی بر تفسیر کلاسیک از قرآن بود که در جهان اسلام مورد استقبال قرار گرفت.

وی با طرح این پرسش که قرآن کریم را با چه روشی باید ترجمه کرد، افزود: قرآن کریم را نباید به صورت لغت به لغت ترجمه کرد این نوع ترجمه غیر وفادارانه خواهد بود و نمی‌توان به اهداف و نیات قرآن وفادار ماند. یک ترجمه ادبی و وفادارانه به گونه‌ای است که نمی‌تواند به محتوا و معنا وفادار بماند. قرآن کریم را نمی‌توان ترجمه کرد، بلکه این معنا و مفهوم قرآن کریم است که قابلیت ترجمه را دارد. هم‌چنین استعاراتی که قرآن کریم ارائه می‌دهد را نمی‌توان لغت به لغت ترجمه کرد.

علی‌محمد با بیان این مطلب که در ترجمه قرآن کریم باید تفاوت‌های فرهنگی را در نظر گرفت، گفت: بر این اساس باید در پاورقی معنای برخی از اصطلاحات قرآن را ذکر کنیم و توضیحاتی را در باب آیه عنوان کنیم. هم‌چنین لازم است در کروشه و پرانتز رفع شبهه کرد.

این پژوهشگر افزود: مترجمان باید بدانند قرآن کریم در موارد مختلف از واژه‌ها برای بیان چه معنا و مفهومی استفاده کرده است؛ ناشران نیز با داشتن روحیه تیمی با مترجمان و مولفان همکاری کرده و مبتنی بر عربی کلاسیک کار کنند.

وی گفت: ما ترجمه‌های بسیار زیادی از قرآن به زبان انگلیسی داریم، اما در میان این ترجمه‌ها، ترجمه‌هایی از قران که پاورقی داشته باشند اندک است و حاشیه‌ها، پاورقی و تفاسبر کمک می‌کند برای درک بهتر معنا، این درست است که امکان دسترسی به ترجمه کاملی از قرآن وجود ندارد، اما باید تلاش کرد تا آن‌جا که ممکن است به متن وفادار باشیم.

علی محمد افزود: ما در ترجمه‌های انگلیسی نه تنها به پاورقی نیازمندیم، بلکه به ترجمه‌های عمیق نیاز داریم. ما باید متکی باشیم به تفسبرهای کلاسیک از قرآن، اما آیات را به گونه‌ای معنا کنیم که آیات منعکس کننده زمان ما باشد.

حجتی دبیر نشست در ادامه با اشاره به سخنان «یاسین علی محمد» تصریح کرد: وی گذری بر ترجمه قرآن کریم از آغاز تا زمان معاصر داشتند اما گذری سریع. نباید فراموش کرد که در قرآن از قرن چهارم هجری با کسب رخصت از علمای ماوراءالنهر تفسیر طبری را همراه با قرآن کریم ترجمه کردند.

دیگر سخنران این نشست «مریف» از قزاقستان بود که در اشاره به کمبودهای کشور قزاقستان در زمینه چاپ و نشر قرآن کریم گفت: پس از فروپاشی شوروی ما ۵ بار قرآن کریم را به زبان قزاق ترجمه کردیم البته ترجمه‌هایی هم از عربی به زبان قزاق ترجمه شده است، هر ترجمه نیز از ترجمه گذشته متفاوت بوده است. مشکل خاصی که ما در قزاقستان با آن مواجه هستیم کمبود قرآن کریم است چه به زبان عربی و چه به زبان قزاق. هم‌چنین برخی از ترجمه‌های قرآن به زبان لاتین که زبان رسمی کشور ماست نوشته می‌شود، این در حالی است که عمده افراد یعنی ۴۰ ساله‌ها به بالا با زبان لاتین آشنایی ندارند و زبانشان کلیری است. بنابراین باز هم دسترسی به معنای قرآن برای این افراد دشوار است.

وی گفت: هم‌چنین نبود انتشارات اسلامی موجب شده که برای انتشار کتاب‌های دین از ناشران گوناگون کمک بگیریم و این نیز اندکی دشوار است.

«رامین داداش‌اف»، از آذربایجان و «محمدی هادی‌زاده» از تاجیکستان نیز در سخنانی وضعیت چاپ و نشر قرآن در کشور خود را مناسب ارزیابی کرد و به تلاش‌هایی که انجام می‌‌شود، اشاره کرد.

«محمد‌رضا جاسبی»(علیان) قائم‌مقام انجمن اسلامی ناشران نیز در سخنانی گفت: یکی از مهمترین مواردی که مسلمانان را به دور هم جمع می‌کند، قرآن و نشر قرآن است. در رابطه با کتابت قرآن پس از انقلاب اسلامی چندین نوع خط هنری و ارزنده کتابت شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد، ما هم‌چنین تذهیب‌های بسیار زیبایی داریم که در قرآ‌ن‌های ایرانی دیده می‌شود.

وی ادامه داد: پس از انقلاب حدود ۵۰۰ هزار قرآن چاپ می‌شد، اما اکنون بیش از ۷ میلیون قرآن درسال به چاپ می‌رسد، در ایران ما ترجمه‌های بسیار زیادی از قرآن داریم و از این نظر وضعیت مناسبی روبرو هستیم. پس از انقلاب تصحیح قرآن در دارالقرآن سازمان تبلیغات اسلامی انجام می‌گیرد و قرآن‌های چاپ جمهوری اسلامی کم غلط‌ترین قرآن‌‌های کل جهان است.

وی در پایان سخنان خود گفت: ناشران ایرانی می‌توانند در بحث چاپ و نشر قرآن کریم به کمک کشورهای دیگر بیایند ، چرا که در تاریخ قرآن، قصص قرآن و .. فعالیت کرده‌اند هم‌چنین ما در سطح جهان برای همه مخاطبان می‌توانیم به تولید محتوا بپردازیم.