پایگاه الاعتصام

معامله چهار حالت دارد: نقد، نسیه، سَلَف، کالی به کالی (جنس و قیمت هر دو مدت دار باشد) و احکام هر یک ذیلاً خواهد آمد:

۱ـ اگر جنسی را نقد بفروشند، خریدار و فروشنده می­توانند بلافاصله پس از معامله جنس و پول را از یکدیگر مطالبه نموده و تحویل بگیرند.

۲ـ در معامله نسیه باید مدّت کاملاً معلوم باشد، پس اگر جنسی را بفروشد که سر خرمن پول آن را بگیرد، چون مدت دقیقًا تعیین نشده، معامله باطل است.

۳ـ اگر جنسی را نسیه بفروشد، پیش از تمام شدن مدّت نمی­تواند عوض آن را از خریدار مطالبه نماید؛ اما اگر خریدار بمیرد و از خودش مالی گذاشته باشد، فروشنده می­تواند پیش از تمام شدن مدت طلب خود را از ورثه او مطالبه نماید.

۴ـ معامله سلف آنست که مشتری پول را بدهد که پس از مدّتی جنس را تحویل بگیرد.

۵ ـ در معامله سلف باید خصوصیّات و مقدار جنس و وقت و محلّ آن­را معین کند، و وقتی را برای تحویل جنس تعیین کند که جنس در آن موقع چندان کمیاب نباشد که فروشنده نتواند آن­را تحویل دهد، و نیز خریدار پیش از جدا شدن از فروشنده تمام قیمت را بپردازد.

۶ـ اگر جنسی را بفروشد و قرار بگذارد که پس از مدّتی تحویل دهد و پول آن­را هم بعد از مدتی بگیرد، معامله

 باطل است؛ و آن­را معامله «کالی به کالی» می­گویند.

۱ـ شرایط عمده خریدار و فروشنده عبارت است از:

الف­) بالغ باشند؛جز در معاملات کم ارزش و متعارف برای کودک ممیّز و نیز در مواردی که ولیّ آنان اجازه داده باشد.

ب­) عاقل باشند، بنابراین معامله شخص دیوانه و مست صحیح نیست.

ج­ـ محجور وسفیه نباشند؛ سفیه کسی است که رشد کافی برای تصرّف در مال خود نداشته باشد و پول خود را در امور بیهوده صرف کند، بطوری­که حاکم او را از معامله محجور نماید.

د) قصد جدّی معامله داشته باشند.

هـ) رضایت و آزادی در معامله داشته باشند، نه آنکه کسی آنها را مجبور کند.

و) جنس و قیمت آن از خودشان باشد یا اجازه تصرّف در آن داشته باشند.

شرایط جنس و عوض

۲ـ جنسی که می­فروشند و آنچه را که در برابر آن می­گیرند باید:

الف­) از نظر مقدار معیّن باشد.

ب­) خصوصیّاتی که در قیمت آن مؤثر است روشن باشد.

ج­) کس دیگری در آن حقّی نداشته باشد که مانع استقلال فروشنده در معامله باشد.

د) قابل تحویل باشد.

هـ) خود جنس را بفروشد نه منفعت آن را.

واحل الله البیع وحرم الربا البقره : ٢٧۵                                                                  خداوند خرید و فروش را حلال و ربا را حرام کرده است.

ولا تاکلوا اموالکم بینکم بالباطل  البقرة: ١٨٨      اموال یکدیگر را بباطل (نادرست) نخورید.

برخی از آداب تجارت

۱ـ خوب است فروشنده در معامله امور زیر را رعایت کند:

الف­) قبل از اشتغال به کار تجارت و خرید و فروش، احکام دینی آنرا فرا گیرد تا گرفتار ربا و معاملات حرام

نشود.

ب­) در قیمت جنس بین مشتریهای خود فرق نگذارد.      ج­) در بهای کالا سختگیری نکند.

د) اگر کسی که معامله کرده است از معامله خود پشیمان شد و تقاضا کرد که جنس را پس بگیرد، تقاضای او را بپذیرد. (اقاله)       د­) با مشتریهای خود با خوشرویی و ادب برخورد کند.

هـ) برای فروختن جنس خود به سوگند و دروغ متوسل نشود.    و­) در موقع فروش بیش از حدّ معمول از جنس خود تعریف نکند و در هنگام خرید بدگویی ننماید.

معاملاتی که جایز نیست

۲ـ خرید و فروش مال غصبی و چیزی که از راه قمار یا معامله باطل بدست آمده است، باطل است، و در این صورت فروشنده باید پولی را که از خریدار گرفته به او برگرداند و خریدار هم باید عین مال را به صاحب اصلیش برساند.

۳ـ خرید و فروش مسکرات حرام و معامله آنها باطل است.

۴ـ خرید و فروش آلات لهو و وسایل قمار حرام است.

۵ ـ خرید و فروش اموال و املاک موقوفه باطل است، مگر در موارد نادر که در رساله آمده است.

۶ـ معامله­ای که در آن غش باشد حرام است. پیغمبر اکرم­۶فرمود:  از ما نیست کسی که در معامله با مسلمانان غَش کند یا به آنان ضرر بزند یا تقلّب کند.

۷ـ معامله­ای که در آن ربا باشد حرام است، و آن در صورتی است که جنسی را که معمولاً با وزن و پیمانه معامله

می­کنند در برابر مقدار بیشتری از همان جنس بفروشد؛ مثلاً صد من گندم بفروشد در برابر صد و بیست من گندم

که پس از برداشت محصول به او برگرداند، و یا آنکه پولی را قرض دهند و در برابر آن قرض سودی بگیرند.