پایگاه الاعتصام

زیارت قبور

آیا زیارت قبور به جز قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مانند قبور دیگر مسلمانان جایز است؟

پاسخ : الف) روایتی از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در ترغیب زیارت قبور :

۱٫ بریده از پدرش نقل می کند که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود : « من شما را از زیارت قبور نهی می کردم، از این به بعد قبورتان را زیارت کنید »؛[۱]

۲٫ ابوسعید خدری می گوید که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود : « شما را از زیارت قبور نهی کرده بودم، اکنون زیارتشان کنید که مایه ی عبرت است »؛[۲]

۳٫ ابن مسعود روایت می کند که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود : « قبرها را زیارت کنید؛ زیرا آدمی را نسبت به دنیا زاهد و نسبت به آخرت متذکر می سازد ».[۳]

ب) عمل اصحاب : فاطمه علیها السلام و عایشه به زیارت قبور می رفتند. امام باقر علیه السلام نیز به زیارت پدر بزرگوارشان، امام سجاد علیه السلام می رفتند. ج) قبوری که مسلمانان و بزرگان آنها را زیارت می کنند : ۱٫ قبر بلال، مؤذن پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در دمشق قرار دارد که مکان زیارتی است و بسیاری از اولیا به زیارت قبر او می روند؛[۴] ۲٫ ابن جبیر می گوید : « رأس الحسین در مصر دارای مرقد باشکوهی است که مردم با ازدحام جمعیت از آن تبرک می جویند »؛[۵] ۳٫ قبر امام موسی بن جعفر صلی الله علیه و آله و سلم که در کاظمین مدفون است. خطیب بغدادی به اسنادش از حسن بن ابراهیم نقل می کند :

« هیچ مشکلی برایم پیش نیامد؛ مگر آن که کنار قبر موسی بن جعفر علیه السلام رفتم و به حضرتش متوسل شدم و مشکلم حل و حاجتم برآورده شد »؛[۶] ۴٫ قبر امام رضا علیه السلام در طوس. ابوبکر محمد بن المؤمل گفته است : « با امام اهل حدیث، ابن بکر بن خزیمه و ابی علی ثقفی و عده ی زیادی از مشایخ به طرف طوس برای زیارت قبر علی
بن موسی الرضا علیه السلام حرکت کردیم. از تعظیم و تواضعی که ابن خزیمه برای این بقعه مبارکه انجام داد و آن گریه و زاری که در برابرش کرد همه ی ما متحیر شدیم »؛[۷] ۵٫ ذهبی می گوید : « قبر احمد بن حنبل، امام حنبلیان، متوفای ۲۴۱ مکانی زیارتی است ».[۸]

اکنون که دیدیم پیامبر گرامی اسلامی صلی الله علیه و آله و سلم سفارش به زیارت قبور می کنند و این کارها را سبب عبرت و یادآوری آخرت می دانند و عایشه که نزد اهل سنت جایگاه والایی دارد، به زیارت قبور می رفت و مسلمانان، قبور بزرگانی از شیعه و سنی را مسلمانان و اولیای بزرگ زیارت می کنند؛ وهابیان به چه دلیلی این عمل را حرام و شرک می دانند؟ اینان که خود را پیرو احمد می دانند، آیا نمی دانند که قبر او نیز در زمان خودش زیارتگاه بوده است؟ آیا نخوانده اند که حسن بن ابراهیم، ابن خزیمه و ابن علی ثقفی که از بزرگان حدیث بوده اند به زیارت قبور می رفتند؟ آیا اینها هم مشرک اند؟

زیارت قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و تبّرک به آثار ایشان

قسطلانی و ابن حجر از ابن یتمیه نقل کرده اند که او زیارت قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را منع و تحریم کرده است و می گوید که ثوابی نیز ندارد و به تبع آن تبریک به آثار پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را نیز تحریم کرده است. و شرک می داند و ادعا می کند که این از سیره ی مسلمانان این مبهم دست می آید و اجماعی است؟

پاسخ :‌ اکنون به چند صورت به این مطالب پاسخ می دهیم : الف) احادیثی درباره ی زیارت قبر نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم :

۱٫ عبدالله بن عمر از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کند : « من زار قبری وجبت له شفاعتی؛ کسی که قبر مرا زیارت کند، شفاعت او به من واجب می شود ». این حدیث در ۴۱ منبع از کتب اهل سنت آمده است؛ مانند : ۱٫ الکنی و الاسماء، ج ۲، ص ۲۴ تألیف دولابی، م ۳۱۰؛ ۲٫ سنن حافظ دار قطنی، ج ۱، جزء ۲، ص ۲۱۷؛ ۳٫ بیهقی، م ۴۵۱ در سنن؛ ۴٫ قاضی عیاض مالکی، م ۵۴۴؛ ۵٫ سیوطی در الجامع الکبیر، ج ۸، ص ۹۹؛ ۶٫ قسطانی در المواهب اللدنیه؛ ۷٫ فقها مصری معاصر در الفقه علی المذاهب الاربعه، ج ۱، ص ۵۸۰؛ سبکی در شفاء، ص ۱۵٫

۲٫ عبدالله بن عمر نقل کرده است که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود : « من حج فزار قبری بعد وفاتی کان کمن زارنی فی حیاتی؛ هر کس حج به جا آورد و قبرم را پس از وفاتم زیارت کند، مانند کسی است که در حال حیاتم مرا زیارت کند ». این حدیث را عده ای از حافظان حدیث اهل سنت، مانند : ۱٫ حافظ ابویعلی موصلی، م ۳۷۰، در مسندش؛ ۲٫ دار قطنی در سننش، ج ۱، جزء ۲، ص ۲۱۷؛ ۳٫ حافظ بیهقی در سننش، ج ۵، ص ۲۴۶؛ ۴٫ سبکی در شفاء السقام، ص ۲۱٫ علامه امینی رحمة الله افزون بر این دو حدیث، بیست حدیث دیگر از منابع مختلف اهل سنت در تأیید جواز زیارت قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می آورد.

ب) اصحاب و زیارت قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم : ۱٫ عمربن خطاب پس از فتوحات شام وقتی وارد مدینه شد، نخستین اقدامش این بود که به مسجد می آمد و به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سلام می فرستاد و او را زیارت می کرد؛[۱] ۲٫ عبدالله بن عمر نیز کنار قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می ایستاد و به آن حضرت سلام می فرستاد.[۲]

ج) عمل اصحاب و تابعین در تبرک جستن بر قبر و آثار پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم : ۱٫ حضرت علی علیه السلام می گوید : « وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را دفن کردند، فاطمه علیها السلام کنار قبر ایستاد و مقداری از خاک قبر را برداشت و روی چشمش گذاشت و گریه کرد و اشعاری را سرود ».[۳]

۲٫ نافع می گوید : « اگر ابن عمر را می دیدی که از آثار رسول خدا پیروی می کرد، می گفتی او دیوانه است. ابن عمر از آثار باقی مانده رسول خدا پیروی می کرد و هر جا پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نماز می خواند، او نیز همان جا نماز می خواند »،[۴] ۳٫ انس بن مالک می گوید : « پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را دیدم، در حالی که مسلمانی موهای سر آن حضرت را می تراشید و اصحاب، اطراف او را گرفته بودند. هر تار موی ایشان در دست یکی از اصحاب بود ».[۵] در روایتی دیگر نیز آمده است : « مسلمانی موهای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را پس از تراشیدن تقسیم کرد ».[۶] در صحیح بخاری باب مناقب نیز چنین آمده است که اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای استشفا از قطره های وضوی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نزاع می‌کردند.

شبهه سی و دوم

آیا سجده بر زمین و یا مهر صحیح است؟

پاسخ : علمای شیعه اجماع دارند که انسان در نماز باید بر زمین سجده کند و این را از سخنان اهل بیت عصمت علیهم السلام و آنها از پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کنند. در روایتی از امامان معصوم علیهم السلام آمده است که سجده جز بر زمین یا چیزی که از زمین می روید جایز نیست، جز آنچه از زمین خوردنی و نوشیدنی است. در کتب اهل سنت نیز سجده بر زمین و خاک جایز شمرده شده است و روایاتی با این مضمون را نقل می کنند؛ مانند :

۱٫ مسلم از عایشه نقل می کند که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به من فرمود :
« سجده گاه ( مهر ) مرا از مسجد بیاور ». گفتم : « من در حال حیض هستم ». پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود : « حیض تو در دستت نیست ». مسلم سپس در معنای کلمه ی الخمرة اضافه می کند که « والخمرة فی السجادة الصغیرة مقدار مایسجد علیها ». معنای خمره سجده گاه کوچکی به اندازه ی سجده کردن است.[۱] ابن داوود نیز این حدیث را آورده است.[۲]

۲٫ امام نسائی نیز در باب تبرید الحصی للسجود علیه می گوید که قتیبه گفت : « عباد از محمد بن عمرو، از سعید بن حرث، از جابربن عبدالله نقل می کند که نماز ظهر را با رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به جا آوردیم؛ پس به اندازه ی کف دستی سنگ در دستم گذاشت تا سرد شود؛ پس آن را در دست دیگرم قرار دادم تا وقتی به سجده می روم زیر پیشانی ام بگذارم ».[۳]

۳٫ بخاری نیز در کتاب التیمم از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کند :
« جعلت لی الارض مسجداً و طهوراً؛ زمین برای من جای سجده و پاک قرار داده شد ».[۴]

پس چرا برخی به شیعیان تعصب دارند؟ آیا برای این که به جای سجده بر فرش بر خاک و زمین سجده می کنند، تعصب می ورزند؟ به ویژه وهابیان، کار را به جایی رسانده اند که شیعیان را تکفیر می کنند و می گویند که این ها بت می پرستند و به کسانی که از مهر استفاده می کنند تعرّض می کنند. باید به آنها گفت که با این منطق، شما نیز بت پرست هستید؛ زیرا شما بر فرش ها سجده می کنید! به طور کلی، باید پرسید مسأله ای که مسلم است سجده کردن است؛ ولی این که بر چه باید سجده کرد بایست به سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم تمسک جست.

شما با چه منطق و استدلالی بر فرش ها سجده می کنید؛ ولی بر مهر سجده نمی کنید؟ نکته ی دیگر این که شیعیان به مهر سجده می کنند نه این که آن را بپرستند. سجده کردن به مهر برای خدا است و این عین توحید و خداپرستی است؛ مانند سجده ی فرشتگان به آدم برای خدا که در قرآن به آن تصریح شده است. بوسیدن جلد قرآن نیز به تصریح تمام مسلمانان، عملی پسندیده است و کسی آن را شرک نمی داند؛ زیرا همگان می دانند که احترام به قرآن است نه عبادت و پرستیدن آن.